BUURTSPRAAK
GAARKEUKEN
2026 nieuw!
Wie heeft er beeldmateriaal?
Groot was de verbazing toen er vorig jaar bij de voorbereidingen van een Pleinsafari een foto opdook van een gaarkeuken op het Magalhaensplein.
Dit gebouwtje zou er tot 1951 gestaan hebben en paste wonderwel in het ‘zorgkarakter’ van dit plein; met de verderop gelegen Ouder & KindTeam (vroegere GG & GD), voormalig politiebureau, kerk enz.
Er duiken hier en daar wel wat anekdoten op over de gaarkeuken, met name tijdens de Hongerwinter, maar over het ontstaan en gebruik van deze gaarkeuken is nog weinig bekend. Ook willen we meer te weten komen over wat er toendertijd gekookt en gegeten werd.
WAT IS BUURTSPRAAK?
Nieuw project voor en door bewoners rond de geschiedenis van De Baarsjes.
BUURTSPRAAK is een initiatief van journalist & historicus Erik Schumacher (werkzaam bij NIOD, oprichter Hudsonstraat Museum) en gebiedsbiograaf & kunstenaar PJ Roggeband (o.a. Pleinsafari de Baarsjes).
Doel van BUURTSPRAAK is om het rijke verleden van de buurt
op een uitdagende manier te presenteren.
Aan de hand van uitdagende trefwoorden duiken we dieper in de bewogen geschiedenis van Amsterdam West en met name De Baarsjes. Door bijzondere historische fenomenen te onderzoeken kun je het ook in de tijd plaatsen. Daardoor komen onder meer de uitgesproken beginselen van socialistische beweging van een eeuw geleden, de ingrijpende invloed van de Tweede Wereldoorlog maar ook de architectuur van de Amsterdamse School aan bod. Natuurlijk besteden we ook aandacht aan de huidige stand van zaken (voedselbank, noodpakket) en nemen we ook een kijkje in de toekomst.
BUURTSPRAAK is gelanceerd in mei 2026
Na een onderzoeksfase in mei en juni zullen na de zomer de eerste bijeenkomsten plaatsvinden. Rond november komt er een afsluitende presentatie. Meer informatie volgt.
Met dank aan Stadsdeel West Amsterdam
‘GROENTETUIN’
De rand van De Baarsjes bij de Orteliusstraat. Ten tijde van de Tweede Wereldoorlog lag het tegen de ‘groentetuin’ van het vroegere Sloten aan.
OVERZICHT PUBLICATIES
Hier komt een overzicht van literaire werken van onder meer Willem van Toorn en Bernlef over De Baarsjes.
Verder opmerkelijke kookboeken uit de Tweede Wereldoorlog en achtergrondinformatie over de Hongerwinter.
GAARKEUKEN
Citaat
‘Op het Magalhaensplein, zat in een grijs, afschuwelijk
gebouw de gaarkeuken. Daar kon je wat te eten halen
met voedselbonnen. Ik herinner me zuurkoolstamppot; niet
van aardappels, maar van suikerbieten. Dat was niet te eten.
En ja, ook schillensoep.’
Citaat
‘De gaarkeuken op het Magalhaensplein was ook een
belevenis, mensen vielen flauw van de honger als ze de
geur in hun neus kregen van de keuken.’
Ook tijdens de Corona-periode verschenen er speciale receptenboeken zoals ‘Crisis koken’ van Parooljournalist Mara Grimm. En afgelopen tijd was er natuurlijk veel te doen rond de publiciteit vanuit de overheid over de aanschaf van een noodpakket. Koken met blikvoer, hoe doe je dat? Zo bijvoorbeeld. Download nu ‘het meest noodzakelijke kookboek’.
Minder vlees eten, streekproducten, een eigen moestuin, fermenteren, wildplukken en koken met restjes zijn helemaal van nu. Weinig bekend is dat dit ook precies de instructies waren die de overheid vlak voor en aan het begin van de Tweede Wereldoorlog aan de Nederlandse bevolking gaf.
Andere GAARKEUKENS in Amsterdam West
‘Er werd op het BELLAMYPLEIN een gaarkeuken geplaatst,
die na de oorlog omgebouwd werd tot werkplaats. Hiervoor
werd het plantsoen afgesloten. Het raakte daardoor in verval
en in 1951 kwamen er initiatieven om het plantsoen om te
bouwen tot speelplaats.’
UITDELEN VAN VOEDSEL
Foto Stadsarchief
MAGALHAENSPLEIN (meer achtergrond over dit plein)
‘Roodgedekte spits’ fragment uit boek van Willem van Toorn.